Η Ιστορία των Τσακαίων
Οι Τσακαίοι αποτελούν έναν από τους πιο ενδιαφέροντες ιστορικά οικισμούς της Νότιας Εύβοιας στην ευρύτερη περιοχή των Στύρων. Η ονομασία του χωριού, σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, προέρχεται από τον πρώτο οικιστή ή την οικογένεια των «Τσάκων» που εγκαταστάθηκαν στη Νότια Εύβοια κατά τη διάρκεια των μεσαιωνικών ή μεταβυζαντινών χρόνων, μια περίοδο έντονων μετακινήσεων πληθυσμών στη χερσόνησο της Καρυστίας.
Οι ρίζες του οικισμού είναι βαθιές και συνδέονται άρρηκτα με τις παλαιότερες τοποθεσίες της περιοχής. Το παλιό χωριό βρισκόταν αρχικά στην περιοχή του Άη Γιάννη (Σινιάνη), ένα σημείο που κουβαλά τη δική του μακρά ιστορική διαδρομή. Από εκείνο το αρχικό κέντρο, οι κάτοικοι μετακινήθηκαν και οργανώθηκαν στη σημερινή τοποθεσία, μεταφέροντας μαζί τους τις παραδόσεις, τα ήθη και την ταυτότητά τους.
Μετά την απελευθέρωση και την ενσωμάτωση της Εύβοιας στο ελληνικό κράτος το 1835, οι Τσακαίοι αναγνωρίζονται επίσημα ως οικισμός. Προσφέροντας στρατηγικό πέρασμα και προστασία λόγω του ανάγλυφου της περιοχής, το χωριό προσαρτήθηκε αρχικά στον τότε Δήμο Στυρέων, αποτελώντας ζωτικό κομμάτι της αγροτικής και κτηνοτροφικής δραστηριότητας της περιοχής.
Η Οχύρωση της Λιμνιώνας
Η ιστορία του τόπου χάνεται στα βάθη των αιώνων. Δυτικά του οικισμού, στα παράλια του Αιγαίου, ξεδιπλώνεται η παραλία των Τσακαίων και ο όρμος της Λιμνιώνας. Στο ύψωμα πάνω από την παραλία, αρχαιολογικές έρευνες εντόπισαν υπολείμματα αρχαίας οχύρωσης των υστεροκλασικών και ελληνιστικών χρόνων. Το φρούριο λειτουργούσε ως παρατηρητήριο για το φυσικό λιμάνι της απόκρημνης ανατολικής Εύβοιας, και η ζώνη έχει κηρυχθεί επίσημα ως αρχαιολογικός χώρος.
Ο Πέτρινος Ανεμόμυλος
Κατά τον 19ο και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, οι Τσακαίοι ήταν μια αυτοσυντήρητη κοινότητα. Σύμβολο της οικονομικής ακμής στο ψηλότερο, ανεμοδαρμένο σημείο του χωριού αποτελεί ο παραδοσιακός πέτρινος ανεμόμυλος. Χτισμένος σε στρατηγική τοποθεσία, άλεθε τα σιτηρά ολόκληρης της περιοχής. Σήμερα, αν και ανενεργός, στέκει αγέρωχος ως διατηρητέο μνημείο της προβιομηχανικής μας κληρονομιάς.
Η Πηγή του Νταού & οι Νερόμυλοι
Η οικονομική και καθημερινή ζωή του χωριού ήταν ανέκαθεν δεμένη με το υδάτινο στοιχείο. Από την ξακουστή πηγή του Νταού ξεκίναγε ένα δίκτυο ορμητικών νερών, γύρω από το οποίο αναπτύχθηκε το ιστορικό σύστημα των παραδοσιακών νερόμυλων του χωριού. Οι νερόμυλοι αυτοί εκμεταλλεύονταν τη φυσική ροή για το άλεσμα των γεννημάτων, αποτελώντας ζωτική υποδομή για την επιβίωση των κατοίκων. Σήμερα, η ιστορική αυτή πηγή έχει αξιοποιηθεί πλήρως, αποτελώντας την κύρια πηγή που υδρεύει ολόκληρο το χωριό μας με πεντακάθαρο νερό.
Ο Ατρόμητος Σαμποτέρ Νικόλας Κ. Αδάμ
Από το χωριό μας καταγόταν ένας από τους σπουδαιότερους σαμποτέρ του αντιστασιακού αγώνα, ο νεαρός ψαράς Νικόλας Κ. Αδάμ. Ενταγμένος στη μυστική οργάνωση «Απόλλων», πραγματοποιούσε υποβρύχιες καταστροφές εχθρικών πλοίων στο λιμάνι του Πειραιά, κολυμπώντας στο σκοτάδι με ωρολογιακές βόμβες ζωσμένες στο σώμα του. Βύθισε μεγάλα εχθρικά σκάφη, όπως τα «Κόντε ντι Σαβόϊα» και «Σάντα Φε». Μετά από προδοσία συνελήφθη, βασανίστηκε άγρια από την Γκεστάπο χωρίς να λυγίσει, και εκτελέστηκε στις 9 Οκτωβρίου 1943, σε ηλικία μόλις 25 ετών.
«Σήμερα, στην άκρη της παραλίας των Τσακαίων, δίπλα στην ιστορική φυσική σπηλιά-κρησφύγετο της Κατοχής, η προτομή του στέκει ως αιώνιο σύμβολο Ελευθερίας.»
Ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης
Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, το χωριό μας είχε την ύψιστη ευλογία να εξυπηρετηθεί από έναν από τους σπουδαιότερους σύγχρονους Αγίους της Ορθοδοξίας. Ο Άγιος Πορφύριος, λόγω ασθένειας, άφησε προσωρινά το Άγιο Όρος και το 1930 χειροτονήθηκε πρεσβύτερος, αναλαμβάνοντας ως ιερέας και πνευματικός τους Τσακαίους και τα Μεσοχώρια.
Οι κάτοικοι έζησαν από κοντά την απέραντη ταπεινότητα και τα πρώτα δείγματα των χαρισμάτων του νεαρού τότε ιερομόναχου, ο οποίος στήριξε πνευματικά τις φτωχές αγροτικές οικογένειες του τόπου μας. Η πνευματική αυτή κληρονομιά αποτελεί πηγή βαθιάς περηφάνιας για το χωριό μας.